Het verhaal van vooral helden
Door de aanwezigheid van Duitse soldaten en NSB’ers in Nederland ontstaat er steeds meer verzet tegen hun onderdrukking. Vaak met gevaar voor eigen leven sluiten mensen zich aan bij het georganiseerde verzet.
Dit verzet bestaat uit verschillende onderdelen: het vervalsen van documenten, het maken en verspreiden van bijvoorbeeld pamfletten en kranten, en het bieden van hulp aan onderduikers.
In Limburg is er voor dat laatste een afdeling van de L.O., de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Deze afdeling vergadert op 21 juni 1944 in Weert bij het pensionaat ‘St. Louis’ aan de Schoolstraat.
02_St-Louis_luchtfoto
Luchtfoto Pensionaat St. Louis.
Hier kijk je van bovenaf op het jongensinternaat St. Louis. Tussen de kerk (li) en de Emmasingel (re). Het gebouw staat er al heel lang niet meer. Op deze plek staan nu appartementen.
De Limburgse leiders van de L.O. komen bij elkaar in Weert. De Duitsers hebben de Arbeitseinsatz ingesteld (verplicht werken voor de Duitsers in Duitsland) waardoor er meer jonge mannen willen onderduiken. Én er is een nieuwe, extra moeilijke identiteitskaart ingevoerd. Ze hebben uit Amsterdam een expert gevraagd over te komen omdat hij alles weet van het vervalsen van documenten. Hij kan misschien helpen.
04_wandeling
De verzetsman wordt nog vrolijk bij het station van Weert opgehaald door een contactpersoon van de L.O. En lopend gaan ze naar St. Louis. De Amsterdammer weet iets... de man van de L.O. niets.
Maar… deze verzetsman is kort daarvoor opgepakt en verhoord door de ‘SiPo’ (Duitse Sicherheitspolizei) in Amsterdam. Zij willen graag weten wat ‘Vergadering Limburg’ in zijn agenda betekent. Eigenlijk wil hij dat natuurlijk niet verklappen maar door de hevige dreigementen en mishandelingen moét hij het wel vertellen. Dit staat bekend als ‘Het verraad van st. Louis’. Uit Amsterdam is een groot aantal Duitse geheimagenten meegekomen die hem stiekem volgen naar de vergadering.
Nietsvermoedend zijn de aanwezige verzetsmannen aan het vergaderen als er een broeder binnenkomt. Hij roept dat de Duitsers voor de deur staan en naar binnen komen.
Aan de overkant van de straat ligt bioscoop Scala, daar zitten toevallig een boel Duitse soldaten. Ook zij worden erbij gehaald. Met wel honderd Duitsers gaan ze het klooster en andere panden binnen en proberen iedereen te arresteren.
‘Verbrand de spullen’ roept nog iemand… maar tevergeefs. Er is geen tijd meer voor. De mannen vluchten allemaal de gangen op. Heel veel mensen worden gearresteerd, acht broeders, drie knechten en bijna alle verzetsmannen. Maar vier weten er te ontkomen.
Tom verstopt zich in een klaslokaal en Joe vermomt zich snel als schoonmaker. Hij wordt weggestuurd want de Duitsers herkennen hem niet.
Kees en Jan verstoppen zich achter schilderijen op zolder. Daar zitten ze muisstil, uren en uren. In de avond, als alle Duitsers weg zijn, krijgen ze hulp van mensen van de L.O. uit Weert.
Uiteindelijk worden acht verzetsmannen opgepakt tijdens deze dag. Deze mannen worden op de binnenplaats hardhandig verhoord. De Duitsers zijn vooral op zoek naar Jan Hendrikx (schuilnaam ‘Ambrosius’). Hij is een belangrijke leider in het zuiden van Nederland en hem willen ze maar wat graag te pakken nemen. Jan stapt naar voren als een van de anderen wordt mishandeld. ‘Ik ben Jan Hendrikx’.
In memoriam
Van links naar rechts:
A.H.M. Hermans
J.J. Hendrikx
Kapelaan J.W. Berix
J.M. Knops
onder:
W.H.M. Jansen
Kapelaan J.J. Naus
J.F.H. Mulders
Broeder A.H.J. Valentinus
Alle acht worden naar Kamp Vught gebracht en later overgebracht naar verschillende concentratiekampen. Alleen Sef Mulders overleeft concentratiekamp Sachsenhausen. De anderen worden vermoord of sterven door honger of ziekte.
Het verhaal van Wim Jansen
Wim Jansen studeert psychologie tijdens de oorlog in Nijmegen. In 1942, hij is dan pas 20, sluit hij zich aan bij het verzet in zijn woonplaats Vierlingsbeek. In 1943 gaat hij werken bij een distributiekantoor maar stopt daar weer snel omdat het niet te combineren is met zijn verzetswerk. In oktober van dat jaar duikt hij onder. Hij neemt wel een grote hoeveelheid bonkaarten uit het distributiekantoor mee.
10_studie
Zo jong, student, en toch besluiten dit gevaarlijke werk te gaan doen.
Wim is een van de deelnemers aan de bewuste vergadering. Eigenlijk had hij daar niet moeten zijn. Hij ging als vervanger van Jo van Treeck naar Weert. Hij was écht op het verkeerde moment op de verkeerde plek.
Wim wordt naar Kamp Vught gebracht. In september wordt het kamp geëvacueerd vanwege ‘Dolle Dinsdag’. Wim wordt overgebracht naar concentratiekamp Buchenwald. Daar sterft hij op 25 februari 1945 aan de gevolgen van uitputting, ondervoeding en mishandeling.
13_Kaart_wim_jansen
Persoonskaart Wim Jansen Kamp Buchenwald
‘Ik doe dit werk, omdat god en dit Vaderland mij dit als plicht opleggen.’
– Uitspraak van Wim over zijn verzetwerk.
FACTS
Het verraad en de nasleep
Voor de vorm pakken de Duitsers ook de verrader uit Amsterdam op. Hij wordt vrijgelaten en als lokaas voor andere verzetsleiders gebruikt. Op 1 september 1944 proberen verzetsmensen hem te vermoorden in zijn huis in Amsterdam. Dat mislukt; hij raakt slechts licht gewond. Zijn vrouw wordt bij deze aanslag echter voor het leven verlamd.
Hij wordt na de bevrijding opgespoord en naar Weert gebracht. Daar zetten ze hem in een jeep met een bord om zijn nek waarop staat ‘Ik ben de verrader van Weert’. En de namen van overleden mensen. Zo wordt hij door de stad gereden. Een zeer vernederende ervaring.
In 1946 stellen rechters in Roermond hem in vrijheid. Zij hebben begrip voor de omstandigheden waaronder hij de vergadering heeft verraden. De martelingen zijn te erg geweest. Daarbij vertellen veel mensen dat hij in het begin van de oorlog juist heel veel goeds gedaan heeft. Moeilijk, goed én fout.
13_speelplaats
Pensionaat St. Louis, speelplaats vol leerlingen op de middencour eind jaren veertig met op de achtergrond de gymnastiekzaal.
St. Louis in betere tijden, na de bevrijding keert de rust er terug. Kinderen kunnen weer vrij spelen.
Het verhaal van Marie-André Hermans
Marie-André Hermans werkt aan het begin van de oorlog als leerling-verpleegster in Arnhem, waar ze Duitse soldaten verpleegt. In 1943 vraagt haar vader, huisarts op de Oelemarkt in Weert, om medicijnen te brengen naar de kapelaan. Die vraagt haar vervolgens of ze lid wil worden van de verzetsgroep in Weert.
Binnen de verzetsgroep is Marie-André vooral verantwoordelijk voor het vervoeren van vervalste of gestolen bonkaarten naar geheime locaties. Deze kaarten worden verdeeld onder de vele onderduikers in Limburg. Omdat ze een vrouw is, wekt ze minder snel argwaan als ze bijvoorbeeld met stapels bonkaarten de trein naar Roermond neemt.
16_jas
Marie-André stopt overal waar ze kan bonnen. Supergevaarlijk.
Vanaf oktober 1943 is ze lid van de districtsraad waar ze vooral de financiën beheert. Samen met haar broer onderhoudt ze het contact met de Limburgse organisatie. Ze is de enige vrouw tijdens de vergaderingen.
19_verliefd
Ambrosius (Hendrikx) opent de vergadering met de woorden: ‘Om te beginnen wil ik zeggen dat we eigenlijk allemaal verliefd zijn op Marie-André’.
Marie-André vertelt later dat ze erg gevleid was door de aandacht van alle mannen en dat ze ook best een beetje verliefd was op Jan Hendrikx, helaas zal hij de oorlog niet overleven, zoals eerder verteld.
