Het verhaal van Eef en Simone
Hoe langer de oorlog duurt des te moeilijker wordt het voor Joodse mensen die in Nederland wonen. Er komen steeds strengere regels en steeds vaker worden Joden opgepakt en naar kampen gestuurd. Vaak om daar vermoord te worden.
Steeds meer Joden proberen dan ook onder te duiken. Ze verstoppen zich zodat ze niet ontdekt zullen worden. Dat onderduiken gebeurt vaak op plekken waar niet veel Duitsers komen, het platteland bijvoorbeeld. Maar soms ook gewoon recht onder hun neus.
Zo duiken er twee zusjes onder in het Ursulineklooster aan de Langstraat midden in het centrum van Weert. Eef en Simone Polak. En zij krijgen hulp van een Duitse zuster, Raphaëla.
Veel Joden overleven de oorlog niet. Hoe vergaat het de zusjes Polak?
Joden mochten steeds minder. Straten niet in, winkels niet binnen en ze moesten een gele ‘Jodenster’ dragen.
03_ster
06_stoeltje
Eef (9) en Simone (5) Polak zitten eerst ondergedoken in Amsterdam. Daar nog met broertje Wim en hun ouders. Maar dat wordt te gevaarlijk. De zusjes worden samen op pad gestuurd naar een nieuw adres in Weert.
05_trein
Tijdens de oorlogsjaren bleven de treinen ‘gewoon’ rijden.
De treinreis is verdrietig én spannend. In Eindhoven stappen ze snel in een andere coupé want ze denken dat ze herkend worden. Maar gelukkig komen ze veilig aan op het station van Weert.
In Weert komen de zusjes terecht in het Ursulinenklooster, waar ze onder de hoede worden genomen door de Duitse zuster Mére Raphaëla Löchtermann. Om niet op te vallen, krijgen ze een andere achternaam (van Gastel), omdat “Polak” een typisch Joodse naam is. Ook moeten ze snel katholieke gewoonten aanleren, en dus krijgen ze de eerste week les in bidden en Bijbelverhalen.
07_leesles
De eerste week werden Eef en Simone apart gehouden van de andere meisjes... ze moesten eerst als katholieken door het leven kunnen gaan. Ze kregen veel les die week.
08_internaat_meiden
Ursulinen internaat.
Het Ursulinenklooster kende een internaat. Hier verbleven veel jonge meiden. Ze werden opgevangen en kregen er les.
Van zuster Raphaëla krijgen ze gelukkig niet alleen maar katholieke les. Ze leren ook netjes schrijven, krijgen alles te horen over beleefdheid én hebben regelmatig muziekles. De lessen op de piano zijn het leukst. Op vrije dagen gaan ze wel eens naar de heide en voelen zich daar vrij.
09_muziekles
Een van de leraressen verspreekt zich per ongeluk en verklapt aan iemand dat de meisjes eigenlijk Joodse onderduikers zijn. Het wordt te gevaarlijk om nog in Weert te blijven. Na een jaar moeten ze hun verblijf daar verlaten. Gelukkig kunnen ze op tijd ergens anders terecht voordat ze ontdekt worden.
10_verraden
Geheim houden dat mensen ondergedoken zaten was erg moeilijk. Verraad lag altijd op de loer. Zeker van Joden.
De zusjes komen terecht in Grathem. Daar worden ze gedoopt. Vanuit Weert worden daarvoor jurken en schoenen opgestuurd.
11_jurk
Tijdens de oorlog zijn veel Joodse kinderen gedoopt om zo de bezetter te laten geloven dat zij niet Joods waren.
Goed einde
Na de oorlog vinden Eef en Simone hun broertje én hun ouders terug. Heel bijzonder. Het hele gezin overleeft de oorlog.
De rest van hun familie heeft minder geluk. Zij worden allemaal omgebracht in vernietigingskampen van de nazi’s.
Na de oorlog blijft er contact tussen Eef en zuster Raphaëla. Eef woont in Eindhoven maar klimt regelmatig op de fiets om de zuster in Weert op te zoeken. Het contact houdt 40 jaar stand.
13_gezin
Een herenigd Joods gezin. Dat zag je niet vaak na de oorlog.
FACTS
Joden In weert
Jodensterren zijn vanaf mei 1941 verplicht. De Weerter politie ontvangt acht sterren voor twee personen. Omdat Weert geen Joodse organisatie heeft en de politie verder geen idee heeft, worden de sterren netjes teruggestuurd.
De politie schrijft erbij dat er maar één Joods persoon in de stad woont, en deze is al in het bezit van Jodensterren.
Uit de archieven blijkt dat er in ieder geval tien Joodse mensen ondergedoken waren in Weert tijdens de oorlog, waaronder de zusjes Polak. Limburg was relatief veilig voor onderduikers, dus er is een kans dat het er meer geweest zijn, maar zeker weten doen we dat niet.
14_sterren
Naast een gele Jodenster stond er op je Persoonsbewijs een grote ‘J’ van Jood.
